Vỉa hè nướng thịt, đô thị quá tải hạ tầng
14/01/2026 06:47
Sự biến vỉa hè thành những bếp nướng ngoài trời tràn lan không chỉ gây ô nhiễm mà còn hé lộ những vấn đề cơ bản trong quy hoạch và quản lý đô thị tại các thành phố lớn. Từ tình trạng này đến lấn chiếm không gian công cộng, các đô thị đang đối mặt với thách thức về hạ tầng thiếu đồng bộ.
Một “bệnh lý” đô thị đáng lo
Khoảng 11h trưa hàng ngày, người dân sống dọc đường Nguyễn Gia Trí (Thành phố Hồ Chí Minh) lại phải bất đắc dĩ hít thở làn khói từ các bếp nướng thịt mùi nồng nặc đặt ngay giữa lòng đô thị. Để thu hút thực khách, nhiều quán bún chả, cơm tấm thản nhiên biến vỉa hè thành nơi chế biến đồ ăn, quạt khói bay ra không gian chung đầy bất tiện.
Không chỉ có riêng tuyến đường này, tình trạng này còn xuất hiện ở nhiều tuyến đường khác như Xô Viết Nghệ Tĩnh, Phan Xích Long, Đỗ Xuân Hợp… tạo nên bức tranh đô thị thực sự đáng lo.
Ô nhiễm không khí chỉ là một trong nhiều hệ quả. Các quán ăn, hàng rong còn chiếm dụng phần lớn diện tích vỉa hè để kinh doanh, biến không gian chung thành “sở hữu” riêng. Điển hình như đoạn đường Điện Biên Phủ kéo dài từ Trường Đại học Công nghệ TPHCM đến Đại học Hồng Bàng, Đại học Kinh tế – Tài chính luôn trong tình trạng nhếch nhác với rác thải vứt bừa bãi, vỉa hè dành cho người đi bộ hoàn toàn bị các điểm kinh doanh chiếm dụng.
Câu chuyện này không chỉ diễn ra tại TPHCM mà đã trở thành vấn đề nhức nhối tại nhiều đô thị khác. Mặc dù quyền kinh doanh được xem là chính đáng, nhưng các chuyên gia cho rằng không thể để những hoạt động này làm xấu đi bộ mặt đô thị vốn đã quá tải và ngột ngạt.
Hình ảnh trên còn xuất hiện ở rất nhiều tuyến đường khác của thành phố như Xô Viết Nghệ Tĩnh, Phan Xích Long, Đỗ Xuân Hợp…
Gây ô nhiễm không khí là một chuyện. Các quán ăn, hàng rong còn tận dụng không gian chung vỉa hè và biến phần diện tích này thành địa điểm kinh doanh riêng. Đơn cử, đoạn đường Điện Biên Phủ kéo dài từ khu vực Trường Đại học Công nghệ TPHCM tới Đại học Hồng Bàng, Đại học Kinh tế – Tài chính luôn trong tình trạng nhếch nhác với rác thải vứt bừa bãi, vỉa hè cho người đi bộ hoàn toàn bị hàng ăn độc chiếm.
Câu chuyện này xuất hiện ở không ít các đô thị lớn. Vẫn biết quyền kinh doanh là chính đáng nhưng các chuyên gia cho rằng không thể để các hoạt động này làm ảnh hưởng tới bộ mặt đô thị vốn đang phải chịu đựng sự quá tải và ngột ngạt.
Không gian chung thành nơi nướng thịt. Ảnh: T.C
Việc đưa khói bếp ra bên ngoài được người bán coi là bình thường. Ảnh: T.C
Ông Nguyễn Văn Hùng, Trưởng ban điều hành Hiệp hội Môi giới bất động sản (VARS) tại TPHCM, cho biết các quán kinh doanh, đặc biệt là hàng ăn uống, thường tận dụng vỉa hè hoặc không gian chung tại đô thị để mở điểm bán hàng. Hành động này không chỉ tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động mà còn mang lại sự tiện lợi đáng kể cho người dân.
Tuy nhiên, mặt trái của vấn đề không thể bỏ qua. Những hoạt động kinh doanh này tác động tiêu cực lớn đến không gian chung đô thị.
Vấn đề vệ sinh môi trường nổi lên như mối quan hàng đầu. Rác thải từ các quán ăn vứt không đúng nơi quy định dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng, thậm chí là nguy cơ lây lan dịch bệnh tại các khu vực đông dân cư.
Đồng thời, không gian công cộng bị thu hẹp đáng kể. Xu hướng lấn chiếm vỉa hè trở nên phổ biến xung quanh các khu chợ truyền thống, hình thành nên những “chợ cóc” tự phát, gây lộn xộn. Tại các chợ lớn như chợ Tân Bình, chợ Bà Chiểu hay nhiều chợ truyền thống khác, việc buôn bán thực phẩm tươi sống và mở quán ăn đã biến không gian công cộng thành khu vực riêng, làm mất mỹ quan đô thị.
“Đô thị Việt Nam vốn đã phải chịu áp lực dân số cao, nay lại càng bị xuống cấp bởi sự lộn xộn, thiếu quy hoạch. Nếu không kiểm soát tốt, tình trạng này sẽ làm giảm sức hút đầu tư và phát triển du lịch”, ông Hùng nhận định.
KTS Khương Văn Mười, nguyên Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho rằng những hiện tượng như ùn tắc giao thông, ô nhiễm không khí, ngập lụt… có thể gọi chung là “bệnh lý đô thị”.
Tại TPHCM, nguồn gốc của “căn bệnh” này đến từ tốc độ phát triển kinh tế quá nhanh. Các khu vực có điều kiện sống ổn định và làm ăn tốt sẽ thu hút người dân đổ đến, trong khi công tác quản lý của Nhà nước chưa theo kịp sự phát triển.
Vỉa hè thành nơi bán hàng ăn và rửa bát. Ảnh: T.C
Đâu là mô hình đô thị đáng sống?
Để giải quyết tận gốc “bệnh lý” đô thị, KTS Khương Văn Mười cho rằng phát triển không gian sống ở các địa bàn mới để thu hút người dân là giải pháp cần thiết duy nhất. Tại những không gian sống đó, nếu người dân có việc làm ổn định, có nơi khám chữa bệnh và địa điểm giải trí phù hợp, họ sẽ hạn chế di chuyển về khu vực trung tâm.
Các dự án đô thị mới nếu chủ đầu tư tuân thủ nghiêm ngặt quy định về diện tích sống và mật độ cây xanh sẽ góp phần đảm bảo chất lượng môi trường sống cho cư dân.
“Khu đô thị Phú Mỹ Hưng là một minh chứng rõ nét. Sự hình thành khu này đã giúp phát triển khu Nam thành phố, giảm đáng kể áp lực dân số về trung tâm. Đồng thời, việc mở các trục đường kết nối các quận 4, 6, 8 (cũ) cũng tăng khả năng kết nối giao thông thông suốt”, ông phân tích.
Cùng quan điểm, đại diện VARS cho rằng các khu đô thị lớn và hiện đại đã chứng minh hiệu quả với thiết kế tích hợp công viên, lối đi bộ rộng rãi và khu vực kinh doanh riêng biệt, tránh tình trạng lấn chiếm vỉa hè.
Trong xã hội hướng tới sự văn minh bền vững, việc hình thành những khu đô thị như vậy trở nên cấp thiết. Đây là nơi tích hợp đầy đủ tiện ích từ siêu thị, trường học, bệnh viện đến khu vui chơi giải trí, đồng thời đảm bảo không khí trong lành nhờ hệ thống xử lý chất thải tiên tiến và những mảng xanh được quy hoạch bài bản. Những không gian sống này không chỉ nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn góp phần làm đẹp bộ mặt đô thị.
Ông Hùng cũng chỉ ra một xu hướng đáng chú ý: sở thích của người dân khi sống gần chợ truyền thống – từng là trung tâm tiện ích – đang dần trở nên lỗi thời. Hành vi mua sắm đã thay đổi mạnh mẽ với sự bùng nổ của thương mại điện tử cùng hệ thống cửa hàng tiện lợi phát triển khắp nơi, cung cấp hàng hóa thiết yếu nhanh chóng và tiện lợi.
Theo chuyên gia, điều này không chỉ tiết kiệm thời gian cho người tiêu dùng mà còn giúp tránh được những bất tiện từ chợ tự phát như ô nhiễm môi trường và sự lộn xộn không gian đô thị.
Hình ảnh từ trên cao của một khu đô thị kiểu mẫu. Ảnh: Nguyễn Huế
Giải pháp từ quy hoạch gắn kết giao thông
GS Nguyễn Quang Trung, đồng lãnh đạo Trung tâm nghiên cứu Thành phố Thông minh và Bền vững Châu Á – Thái Bình Dương, Đại học RMIT Việt Nam, đánh giá mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng TOD (Transit-Oriented Development) được kỳ vọng sẽ tái cấu trúc không gian đô thị hiệu quả.
Tại TPHCM, đến năm 2035, khoảng 355km đường sắt đô thị dự kiến sẽ hoàn thành, kết nối trung tâm thành phố với các đô thị vệ tinh.
Đầu tư hạ tầng và giãn dân được xem là giải pháp căn cơ giúp giảm áp lực lên khu trung tâm thành phố. Bà Dương Thuỳ Dung, Giám đốc Điều hành CBRE Việt Nam, nhận định TPHCM (cũ) gần như đã cạn kiệt đất đai để phát triển các dự án mới.
Sau sáp nhập với TP Thủ Đức và các huyện Hóc Môn, Bình Chánh, Củ Chi, Cần Giờ, cơ sở hạ tầng của thành phố ngày càng được cải thiện; do đó, việc mở rộng không gian và giãn dân là bước đi hiệu quả để tạo thêm nguồn cung nhà ở, đa dạng hóa sản phẩm bất động sản cho người mua. Nguồn cung tăng cũng sẽ góp phần ổn định mặt bằng giá bán nhà trên thị trường.
Về phía chính sách, bà Cao Thị Thanh Hương, Quản lý cấp cao Bộ phận Nghiên cứu tại Savills Việt Nam, cho rằng thay vì can thiệp trực tiếp vào chiến lược giá bán của doanh nghiệp bất động sản, Nhà nước nên tập trung vào tháo gỡ rào cản pháp lý, quy hoạch các vùng kinh tế mới và đầu tư hạ tầng để thúc đẩy quá trình đô thị hóa đồng đều hơn.
“Đây là bài học xương máu từ nhiều quốc gia. Muốn giãn dân thành công thì phải bắt đầu từ hạ tầng và đô thị hóa”, bà Hương nhấn mạnh và khẳng định, việc mở rộng không gian đô thị theo hướng kết nối vùng không chỉ giúp phân bổ lại mật độ dân cư, mà còn tạo dư địa phát triển cho các phân khúc bất động sản phù hợp với nhu cầu thực của người mua.
Để giải quyết tận gốc bài toán nhà ở và hạ tầng đô thị, các thành phố cần nhìn nhận đây là câu chuyện chính sách và quy hoạch dài hạn chứ không chỉ đơn thuần là vấn đề kinh doanh của các doanh nghiệp, theo đại diện Savills.
