Phân quyền mạnh cho địa phương quản lý đất đai
Trong bước đi quan trọng nhằm cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai, Chính phủ đã ban hành Nghị định 49/2026/NĐ-CP, hướng dẫn thực hiện Nghị quyết 254/2025/QH15 của Quốc hội. Văn bản quy định này tập trung điều chỉnh cách phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền, mở rộng không gian tự chủ cho chính quyền địa phương trong việc quản lý tài nguyên đất.
Theo quy định mới, Ủy ban nhân dân các cấp tỉnh được trao quyền quyết định hầu hết các khâu quan trọng trong quy trình quản lý đất đai. Cụ thể, cấp tỉnh sẽ có thẩm quyền về thu hồi đất, việc bồi thường – tái định cư, giao và cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, gia hạn thời hạn sử dụng, công nhận quyền sử dụng đất, cũng như phê duyệt phương án sử dụng đất cho các dự án đầu tư.
Một điểm mới đáng chú ý là việc cho phép địa phương tự xây dựng cơ chế phân cấp dựa trên điều kiện thực tế của tổ chức bộ máy. Theo đó, các tỉnh có thể tiếp tục phân cấp hoặc ủy quyền cho các cơ quan, cá nhân phù hợp để xử lý công việc đất đai một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn, giảm tải cho các cấp chính quyền trung ương.
Mục lục
Thay đổi trong cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
Nghị định cũng quy định rõ việc phân tách thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ). Cụ thể, cơ quan quản lý đất đai cấp tỉnh sẽ xử lý các trường hợp phát sinh từ quyết định của cấp tỉnh. Trong khi đó, Chủ tịch UBND cấp xã được cấp sổ đỏ đối với các trường hợp thuộc thẩm quyền của xã.
Đối với những hồ sơ còn lại, Văn phòng đăng ký đất đai sẽ đảm nhiệm nhiệm vụ chuyên môn bao gồm đăng ký lần đầu, đăng ký biến động và xác nhận thay đổi thông tin trên giấy chứng nhận. Đồng thời, các cơ quan này có quyền đính chính sai sót, thu hồi, hủy và cấp lại giấy chứng nhận khi phát hiện vấn đề trong quá trình quản lý theo quy định của pháp luật.
Ứng dụng linh hoạt cho các hồ sơ đang giải quyết
Để tránh gây ách tắc thủ tục, Nghị định quy định những hồ sơ đang được giải quyết trước thời điểm Nghị định có hiệu lực (từ 31/01/2026) được phép lựa chọn áp dụng theo cơ chế mới hoặc tiếp tục xử lý theo thẩm quyền cũ. Điều này đảm bảo sự thông suốt và không làm gián đoạn các quy trình đang diễn ra hiện tại.
Yêu cầu xây dựng lại quy trình hành chính
Song song với việc phân quyền, Nghị định yêu cầu UBND cấp tỉnh xây dựng lại toàn bộ quy trình thủ tục hành chính về đất đai chậm nhất đến ngày 01/07/2026 theo hướng rút gọn, rõ trách nhiệm từng khâu và quy định cụ thể thời gian xử lý. Hồ sơ phải thể hiện đầy đủ thông tin liên quan đến nghĩa vụ tài chính, kể cả các trường hợp được miễn, giảm theo quy định.
Trong giai đoạn chưa ban hành quy trình mới, địa phương được chủ động áp dụng thủ tục cũ hoặc xây dựng quy trình riêng cho từng trường hợp cụ thể để bảo đảm công việc không bị gián đoạn. Đáng lưu ý, toàn bộ thủ tục phải được công khai trên cổng thông tin điện tử của tỉnh và của Bộ Nông nghiệp và Môi trường để người dân, doanh nghiệp có thể dễ dàng theo dõi và thực hiện.
Bước cải cách này được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian giải quyết các thủ tục đất đai, giải quyết những vướng mắc trong thực tế và tạo điều kiện thuận lợi cho cả người dân và doanh nghiệp trong việc tiếp cận nguồn lực đất đai.
